سفارش های من
ورود یا ثبت نام

جوشکاری CO2 سربالا چگونه انجام می شود؟

نوامبر 17, 2026
جوشکاری CO2 سربالا

جوشکاری CO2 سربالا یکی از روش های جوشکاری قطعاتی است که به صورت عمودی قرار گرفته اند. در این روش، جوشکار فرایند جوشکاری را از قسمت پایین اتصال شروع می کند و به تدریج به سمت بالای آن پیش می رود. کنترل حوضچه مذاب (فلز ذوب شده در محل جوشکاری) در این روش اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نیروی جاذبه باعث می شود فلز مذاب به سمت پایین حرکت کند و احتمال ایجاد عیوب جوش افزایش یابد. به همین دلیل، اجرای صحیح جوشکاری سربالا به تنظیم مناسب دستگاه، انتخاب سرعت حرکت مشعل و رعایت تکنیک های مخصوص این روش نیاز دارد. در ادامه، مراحل و نکات مهم آموزش جوشکاری CO2 سربالا را بررسی می کنیم.

جوشکاری CO2 سربالا چیست؟

در روش جوشکاری CO2، دستگاه جوش سیم فلزی مخصوصی را به صورت پیوسته از طریق مشعل جوشکاری به سمت قطعه کار هدایت می کند. با ایجاد قوس الکتریکی (حرارت شدیدی که بر اثر عبور جریان برق بین سیم جوش و قطعه ایجاد می شود)، سیم ذوب شده و فلز مذاب، محل اتصال قطعات را پر می کند. همزمان، گاز محافظ از طریق مشعل به محل جوش هدایت می شود تا از تماس هوای محیط با فلز داغ و ایجاد عیوب در جوش جلوگیری کند.

جوشکاری CO2 سربالا نوعی از این روش است که در آن، جوشکار کار را از پایین محل اتصال دو قطعه عمودی شروع می کند و به تدریج تا قسمت بالایی آن پیش می رود. در این حالت، نیروی جاذبه باعث می شود فلز مذاب به سمت پایین حرکت کند و کنترل آن دشوارتر شود. به همین دلیل، جوشکار باید با تنظیم مناسب دستگاه، انتخاب سرعت درست و کنترل حرکت دست، از ریزش فلز مذاب و ایجاد عیوب در جوش جلوگیری کند.

آماده سازی قطعه و تجهیزات پیش از جوشکاری

قبل از شروع جوشکاری CO2 سربالا، باید سطح قطعات، نحوه قرارگیری آن ها و تجهیزات مورد نیاز را آماده کنید. انجام درست این مراحل به کیفیت بهتر جوش کمک می کند و احتمال بروز عیب و مشکل هنگام کار را کاهش می دهد.

تمیزکاری سطح و آماده سازی محل اتصال

فلز ذوب شده به کثیفی، زنگ زدگی، رنگ یا روغن نمی چسبد. قبل از شروع، باید لبه های دو قطعه فلزی که قرار است به هم متصل شوند را با استفاده از دستگاه فرز (سنگ فرز) یا برس سیمی کاملاً تمیز و براق کنید. اگر سطح کار کثیف باشد، جوش شما پر از سوراخ شده و خیلی زود می شکند.

نحوه قرارگیری و ثابت کردن قطعات برای جوشکاری عمودی

هنگام جوشکاری، حرارت زیاد ممکن است باعث تغییر شکل یا جابه جایی قطعات فلزی شود. برای جوشکاری CO2 در حالت عمودی، باید دو قطعه را با استفاده از گیره های مخصوص (گیره دستی) در موقعیت مناسب محکم کنید. همچنین بهتر است پیش از شروع جوشکاری اصلی، چند جوش کوچک در ابتدا، وسط و انتهای محل اتصال ایجاد کنید. به این کار خال جوش زدن می گویند که از جابه جایی قطعات هنگام جوشکاری جلوگیری می کند.

تجهیزات ایمنی مورد نیاز هنگام جوشکاری CO2

جوشکاری نور و اشعه شدیدی تولید می کند که ممکن است به چشم و پوست آسیب برساند (برای آشنایی با راهکارهای فوری، مقاله درمان فوری برق‌ زدگی چشم را مطالعه کنید). همچنین، جرقه های داغ و دود ناشی از این فرایند می توانند خطراتی برای جوشکار ایجاد کنند. به همین دلیل، هنگام کار باید از تجهیزات ایمنی مناسب، از جمله ماسک جوشکاری با فیلتر تیره، دستکش چرمی ضخیم، پیش بند چرمی و ماسک تنفسی مناسب استفاده کنید. همچنین، وجود سیستم تهویه مناسب برای خارج کردن دود و گازهای حاصل از جوشکاری ضروری است.

تنظیم دستگاه جوش CO2 برای اجرای جوش سربالا

اگر تنظیمات دستگاه جوش co2 درست نباشد، حتی بهترین جوشکارها هم نمی توانند کار تمیزی ارائه دهند. برای حالت عمودی رو به بالا، ما به حرارت کمتری نیاز داریم تا فلز ذوب شده سریع تر خنک شود و به پایین نریزد.

انتخاب نوع و قطر سیم جوش و گاز محافظ

سیم جوش همان فلزی است که ذوب می شود و درز بین قطعات را پر می کند. برای جوشکاری co2 سربالا، معمولاً از سیم های نازک تر (مثل سیم قطر ۰.۸ یا ۱ میلی متر) استفاده می شود، زیرا کنترل آن ها راحت تر است. گاز محافظ می تواند گاز خالص CO2 (که ارزان تر و رایج تر است) یا ترکیبی از آرگون و CO2 باشد. استفاده از گاز ترکیبی باعث می شود جوش نرم تر، تمیز تر و با پاشش کمتری داشته باشیم.

تنظیم ولتاژ، سرعت تغذیه سیم و آمپر دستگاه

در دستگاه جوش، ولتاژ (فشار برق) میزان پهنا و حرارت جوش را تعیین می کند و سرعت خروج سیم، آمپر (قدرت ذوب) را مشخص می کند. برای جوش سر بالا، باید ولتاژ و سرعت سیم را حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کمتر از زمانی که روی زمین صاف جوشکاری می کنید، تنظیم کنید. روی درِ بسیاری از دستگاه ها، یک جدول تنظیمات دستگاه جوش co2 چسبانده شده است که به عنوان راهنما به شما می گوید برای هر ضخامت فلز، اعداد را روی چه مقداری قرار دهید.

تنظیم دبی گاز و فاصله نوک سیم تا قطعه کار

دبی گاز یعنی میزان گازی که در هر دقیقه از شلنگ خارج می شود. این مقدار باید به اندازه ای باشد که روی جوش را بپوشاند (معمولاً بین ۱۲ تا ۱۵ لیتر در دقیقه). همچنین فاصله نوک قطعه ای که سیم از آن خارج می شود (تورچ یا دسته جوشکاری) تا فلزِ اصلی، باید حدود ۱ تا ۱.۵ سانتی متر باشد. اگر بیش از حد دور شوید، گاز محافظ به جوش نمی رسد و ممکن است سیم بدون ذوبِ مناسب به قطعه برخورد کند (اصطلاحاً پدیده Stubbing)، و اگر خیلی نزدیک شوید، حرارت زیاد باعث پس زدن و چسبیدن سیم درون نازل مشعل می شود (پدیده Burnback).

مراحل اجرای جوشکاری CO2 سربالا

حالا به مهم ترین بخش در آموزش جوش سربالا co2 یعنی تکنیک اجرای کار می رسیم.

شروع جوش از قسمت پایین اتصال و تشکیل حوضچه مذاب

مشعل جوشکاری را در دست بگیرید و نوک آن را به پایین ترین قسمت محل اتصال دو قطعه نزدیک کنید. با فشردن شستی مشعل، قوس الکتریکی برقرار شده و سیم جوش ذوب می شود. در این مرحله، حوضچه مذاب (فلز ذوب شده در محل جوشکاری) شکل می گیرد. در جوشکاری نفوذی (روشی که در آن فلز مذاب به عمق محل اتصال دو قطعه نفوذ می کند تا اتصال محکم تری ایجاد شود)، باید ابتدا مطمئن شوید که فلز مذاب به اندازه کافی در لبه های هر دو قطعه نفوذ کرده است؛ سپس حرکت مشعل را در امتداد محل اتصال آغاز کنید.

تنظیم زاویه مشعل جوشکاری و حرکت دست در مسیر عمودی رو به بالا

دسته جوشکاری نباید کاملاً صاف باشد؛ آن را کمی (حدود ۱۰ تا ۱۵ درجه) به سمت بالا کج کنید. این زاویه کمک می کند تا نیروی گاز، فلز مذاب را به سمت بالا هُل بدهد و مانع از ریختن آن شود. حرکت دست در جوشکاری سربالا بسیار حیاتی است. معمولاً از حرکت زیگزاگی (چپ و راست رفتن شبیه به حرف Z) یا حرکت مثلثی استفاده می شود.

کنترل سرعت حرکت و مکث در کناره های حوضچه مذاب

یکی از رازهای اصلی حرکت دست در جوشکاری co2 در حالت سربالا، زمان بندی است. شما باید در کناره های جوش (لبه های چپ و راست) کمی مکث کنید (حدود یک ثانیه) تا فلز ذوب شده به خوبی لبه ها را بگیرد و پر کند، اما وقتی از وسط جوش عبور می کنید باید سرعت دستتان را بیشتر کنید تا قسمت میانی جوش بیش از حد برجسته نشود (اصطلاحاً شکم ندهد).

پایان دادن به پاس جوش و جلوگیری از ایجاد حفره در انتهای آن

هر بار که مسیر جوشکاری را از پایین به بالا طی می کنید، به آن یک «پاس» می گویند. وقتی به انتهای مسیر رسیدید، نباید شستی مشعل را ناگهانی رها کنید؛ زیرا ممکن است در انتهای جوش یک حفره ایجاد شود. برای جلوگیری از این مشکل، در قسمت پایانی کمی مشعل را به سمت پایین برگردانید تا حوضچه مذاب پر شود و سپس شستی را رها کنید.

عیب های رایج در جوشکاری CO2 سربالا و روش رفع آن ها

در مراحل اولیه آموزش جوشکاری سر بالا، ممکن است با خطاهایی روبرو شوید که کاملاً طبیعی است.

شره کردن مذاب و بزرگ شدن حوضچه جوش

اگر مشاهده کردید فلز مذاب به سمت پایین سرازیر می شود و حالت شره کردن پیدا می کند، احتمالاً حرارت دستگاه بیش از حد بالاست یا مشعل را خیلی آهسته حرکت می دهید. برای رفع این مشکل، می توانید ولتاژ دستگاه را کمی کاهش دهید یا سرعت حرکت مشعل به سمت بالا را بیشتر کنید.

نفوذ ناکافی و عدم اتصال مناسب لبه های جوش

گاهی اوقات جوش فقط روی سطح فلز می نشیند و به عمق آن نفوذ نمی کند. این یعنی آمپر دستگاه (سرعت سیم) خیلی پایین است یا شما به اندازه کافی در کناره های درزِ اتصال مکث نکرده اید.

ایجاد تخلخل و پاشش بیش از حد مذاب

تخلخل زمانی ایجاد می شود که جوش پر از سوراخ های ریز و حفره های کوچک باشد. این مشکل معمولاً به دلیل نرسیدن گاز محافظ کافی به محل جوش رخ می دهد؛ برای مثال، ممکن است کپسول گاز خالی شده باشد یا وزش باد باعث پراکنده شدن گاز محافظ شود. همچنین، پاشش بیش از حد فلز مذاب و جرقه ها می تواند به دلیل زیاد بودن فاصله مشعل از قطعه کار یا تنظیم نبودن دستگاه باشد.

ایجاد بریدگی در کناره های جوش

بریدگی (آندرکات) به این دلیل پیش می آید که شما لبه های فلز را با حرارت زیاد ذوب کرده اید، اما قبل از اینکه آن گودی با فلزِ سیم پر شود، دست خود را جابه جا کرده اید. مکث کافی در کناره ها این مشکل را حل می کند.

چگونه کیفیت جوش سربالا را بررسی کنیم؟

بعد از اینکه جوش سربالا co2 تمام شد، چگونه بفهمیم کارمان را درست انجام داده ایم؟

بررسی شکل، یکنواختی و ابعاد گرده جوش

به برآمدگی روی خط اتصال، «گرده جوش» می گویند. یک جوش خوب باید ظاهری یکدست داشته باشد، نه اینکه یک جا پهن و یک جا باریک باشد. همچنین برآمدگی آن نباید خیلی زیاد (مثل یک تپه) یا خیلی تخت باشد.

بررسی اتصال جوش به لبه های قطعه و عیوب ظاهری

پس از پایان جوشکاری، خط جوش را با دقت بررسی کنید تا مطمئن شوید هر دو لبه فلز به خوبی به یکدیگر متصل شده اند. در محل جوش نباید هیچ سوراخ، ترک یا بریدگی در کناره ها دیده شود.

تمیزکاری بین پاس ها در جوشکاری چند پاسه

اگر ضخامت فلز زیاد باشد، اجرای یک پاس جوش کافی نیست و باید اتصال را در چند لایه جوشکاری کنید. در این حالت، پیش از اجرای لایه دوم، سطح لایه اول را با برس سیمی تمیز کنید تا ذرات و آلودگی های باقی مانده وارد لایه جدید نشوند و کیفیت جوش کاهش پیدا نکند.

در نهایت، اجرای یک جوش سربالای با کیفیت به هماهنگی بین تنظیمات دستگاه و مهارت جوشکار در کنترل حوضچه مذاب بستگی دارد. از آنجا که شرایط جوشکاری با توجه به ضخامت و جنس قطعه تغییر می کند، بهتر است پیش از شروع کار اصلی، تنظیمات را روی یک قطعه مشابه آزمایش کنید. با تمرین و اصلاح تدریجی تنظیمات و نحوه حرکت مشعل، می توانید به جوشی یکنواخت و باکیفیت برسید.

سؤالات متداول

آیا تنظیمات جوشکاری CO2 در حالت تخت با حالت سربالا یکسان است؟

خیر. در حالت سربالا، معمولاً باید حرارت ورودی را نسبت به حالت تخت کاهش دهید تا حوضچه مذاب کوچک تر و قابل کنترل تر باشد و به سمت پایین شره نکند. برای این کار می توانید ولتاژ و سرعت تغذیه سیم را کاهش دهید؛ چون سرعت تغذیه سیم با جریان جوشکاری (آمپر) ارتباط مستقیم دارد. کاهش حدود ۱۰ تا ۱۵ درصدی می تواند نقطه شروع مناسبی باشد، اما تنظیم نهایی به ضخامت قطعه، قطر سیم و نوع گاز محافظ بستگی دارد.

آیا برای جوشکاری سربالا باید از حرکت مستقیم استفاده کرد یا زیگزاگی؟

انتخاب نوع حرکت به ضخامت قطعه و عرض محل اتصال بستگی دارد. برای اتصال های باریک یا اجرای پاس های کم عرض، می توان از حرکت مستقیم و یکنواخت استفاده کرد. در مقابل، برای پر کردن درزهای عریض تر، حرکت زیگزاگی یا مثلثی به کنترل بهتر حوضچه مذاب و اتصال مناسب آن به لبه های قطعه کمک می کند. در این روش ها، باید در کناره های جوش مکث کوتاهی داشته باشید و از پهن کردن بیش از حد مسیر حرکت مشعل خودداری کنید.

جوشکاری CO2 سربالا با گاز خالص CO2 انجام می شود یا ترکیب آرگون و CO2؟

هر دو نوع گاز قابل استفاده هستند، اما نتیجه کار یکسان نیست. گاز خالص CO2 معمولاً نفوذ عمیق تری ایجاد می کند، ولی پاشش آن بیشتر است. در مقابل، ترکیب آرگون و CO2 قوس پایدارتر و پاشش کمتری دارد و می تواند ظاهر جوش را بهبود دهد. انتخاب گاز مناسب باید با توجه به نوع سیم جوش و دستورالعمل جوشکاری انجام شود.

آیا می توان ورق های نازک را با روش جوشکاری CO2 سربالا جوش داد؟

بله، اما این کار به مهارت و کنترل دقیق حرارت نیاز دارد؛ زیرا حرارت زیاد ممکن است باعث سوختن یا سوراخ شدن ورق شود. با این حال، جوشکاری عمودی رو به پایین معمولاً برای ورق های نازک مناسب تر است. اگر به دلایل فنی مجبور به استفاده از حالت سربالا هستید، باید تنظیمات دستگاه و سرعت حرکت مشعل را با دقت انتخاب کنید و پیش از شروع کار، روی قطعه ای مشابه آزمایش انجام دهید.

برای جوشکاری سربالا در قطعات ضخیم چند پاس جوش لازم است؟

تعداد پاس های جوش به ضخامت قطعه، نوع اتصال، آماده سازی لبه ها و میزان نفوذ موردنیاز بستگی دارد؛ بنابراین نمی توان برای تمام قطعات ضخیم تر از ۶ میلی متر تعداد ثابتی تعیین کرد. در بسیاری از اتصال های ضخیم، جوشکاری در چند مرحله انجام می شود. این مراحل ممکن است شامل پاس ریشه برای ایجاد اتصال اولیه، پاس های پرکننده برای پر کردن فضای بین قطعات و پاس نهایی برای تکمیل سطح جوش باشد.