جوشکاری برق یا قوس الکتریکی، روشی برای اتصال دو قطعه فلزی است که در آن از گرمای زیاد برای ذوب کردن لبه های فلز و ایجاد اتصال استفاده می شود. در این روش، از الکترود برای ایجاد قوس الکتریکی و تأمین فلز مورد نیاز برای اتصال استفاده می کنند. الکترود میله ای فلزی است که هنگام جوشکاری ذوب می شود. برای نگه داشتن آن نیز از ابزاری به نام انبر جوشکاری یا انبر الکترود استفاده می شود که جریان برق را به الکترود منتقل می کند.
برای انجام جوشکاری، دستگاه جوش جریان برق مورد نیاز را تأمین می کند. یک کابل دستگاه به قطعه کار و کابل دیگر به انبر الکترود متصل می شود. وقتی نوک الکترود به سطح فلز نزدیک می شود، قوس الکتریکی شکل می گیرد. دمای این قوس می تواند به بیش از ۳۰۰۰ درجه سانتی گراد برسد و لبه های قطعه کار و نوک الکترود را ذوب کند. در نهایت، فلز مذاب پس از سرد شدن سخت می شود و اتصال محکمی بین دو قطعه به وجود می آورد.
تجهیزات اولیه برای شروع جوشکاری برق

برای شروع جوشکاری برق، به چند ابزار و وسیله اصلی نیاز دارید. این تجهیزات برای راه اندازی یک کارگاه خانگی یا نیمه صنعتی ضروری هستند:
- دستگاه جوش (اینورتر): وظیفه تأمین جریان برق مناسب برای جوشکاری را بر عهده دارد. اینورترها برق ورودی را به جریان مناسب جوشکاری تبدیل می کنند. وزن کم، مصرف برق کمتر و قابلیت جابه جایی آسان، آن ها را به گزینه ای مناسب برای افراد مبتدی تبدیل کرده است.
- کابل و انبر جوش: انبر جوش برای نگه داشتن الکترود استفاده می شود و جریان برق را از طریق کابل به آن منتقل می کند.
- کابل و انبر اتصال (گیره اتصال): این گیره به قطعه فلزی وصل می شود و با برقراری مسیر برگشت جریان، مدار الکتریکی جوشکاری را کامل می کند.
- الکترود (سیم جوش): میله ای فلزی با روکش مخصوص است که هنگام جوشکاری ذوب می شود و فلز مورد نیاز برای اتصال دو قطعه را تأمین می کند. الکترود ۶۰۱۳ یکی از رایج ترین گزینه ها برای جوشکاری های عمومی و افراد تازه کار در ایران است.
- چکش گل زن و برس سیمی: پس از جوشکاری، لایه ای از سرباره (گل جوش) روی محل اتصال باقی می ماند. با استفاده از چکش گل زن می توان این لایه را جدا کرد و سپس سطح جوش را با برس سیمی تمیز کرد.
- تجهیزات ایمنی فردی: شروع جوشکاری بدون رعایت اصول ایمنی خطرات جبران ناپذیری دارد. استفاده از کلاه یا ماسک جوشکاری (برای محافظت از چشم ها در برابر اشعه ماورای بنفش و جلوگیری از برق زدگی چشم)، دستکش چرمی ضخیم، لباس کار مناسب و کفش ایمنی از مهم ترین الزامات پیش از شروع کار هستند.
معرفی انواع جوشکاری برق
جوشکاری برق با روش های مختلفی انجام می شود که هرکدام از نظر نوع الکترود، نحوه تأمین فلز پرکننده و شیوه محافظت از محل جوش با یکدیگر تفاوت دارند. با وجود این تفاوت ها، اساس کار همه آن ها ایجاد قوس الکتریکی برای تولید حرارت و ذوب فلز است. در ادامه، سه روش پرکاربرد جوشکاری برق را معرفی می کنیم.
۱. جوشکاری با الکترود دستی (SMAW)
این روش که با نام جوشکاری قوس الکتریکی دستی نیز شناخته می شود، یکی از رایج ترین روش های جوشکاری است و در کارهایی مانند ساخت در و پنجره فلزی کاربرد زیادی دارد. در این روش، از الکترود فلزی روکش دار استفاده می شود که جوشکار آن را با دست نگه می دارد و با ایجاد قوس الکتریکی، لبه های قطعه کار و خود الکترود را ذوب می کند. روکش الکترود نیز هنگام جوشکاری تجزیه می شود و گاز محافظ و سرباره به وجود می آورد. این مواد از حوضچه مذاب در برابر آلودگی های محیطی محافظت می کنند.
تجهیزات مورد نیاز این روش نسبتاً ساده و قابل حمل هستند و بسیاری از دستگاه های آن با برق تک فاز کار می کنند. به همین دلیل، جوشکاری با الکترود دستی برای کارهای عمومی، تعمیرات و شروع یادگیری جوشکاری گزینه مناسبی است.
۲. جوشکاری میگ و مگ (MIG/MAG)
این روش در بازار ایران بیشتر با نام جوشکاری CO2 شناخته می شود و به دلیل سرعت بالای اجرا، در کارگاه ها و خطوط تولید کاربرد زیادی دارد. برخلاف جوشکاری با الکترود دستی، در این روش از سیم جوش فلزی بدون روکش استفاده می شود که به صورت قرقره داخل دستگاه قرار می گیرد و به شکل پیوسته و خودکار به محل جوش هدایت می شود.
برای محافظت از فلز مذاب، گاز مخصوصی همزمان از طریق نازل مشعل به محل جوش منتقل می شود. در جوشکاری MIG معمولاً از گازهای خنثی مانند آرگون و در جوشکاری MAG از گازهای فعال مانند دی اکسید کربن یا ترکیب گازها استفاده می شود. به دلیل تغذیه پیوسته سیم جوش، نیازی به تعویض مداوم الکترود نیست و سرعت کار افزایش پیدا می کند. این روش در صنایعی مانند خودروسازی، قطعه سازی و تولید سازه های فلزی کاربرد گسترده ای دارد.
۳. جوشکاری تیگ (TIG)
جوشکاری تیگ که در بازار ایران بیشتر با نام جوشکاری آرگون شناخته می شود، برای ایجاد اتصالات ظریف و تمیز روی قطعات فلزی کاربرد دارد. در این روش، از یک الکترود غیرمصرفی از جنس تنگستن استفاده می شود که وظیفه آن ایجاد قوس الکتریکی و تولید حرارت است و برخلاف الکترودهای معمولی ذوب نمی شود.
جوشکار مشعل جوشکاری (تورچ) را در یک دست نگه می دارد و در صورت نیاز، سیم فلزی پرکننده را با دست دیگر به حوضچه مذاب اضافه می کند. همزمان، گاز آرگون از نازل مشعل خارج می شود و با محافظت از محل جوش در برابر هوای محیط، مانع آلودگی فلز مذاب می شود. جوشکاری تیگ به دلیل کنترل دقیق حرارت و کیفیت ظاهری اتصال، برای جوشکاری فلزاتی مانند استیل و آلومینیوم و همچنین ساخت مخازن صنایع غذایی و لوله کشی های دقیق مناسب است.
مزایا و معایب جوشکاری برق
انتخاب این روش برای اتصالات فلزی به بررسی دقیق نقاط قوت و ضعف آن بستگی دارد. جدول زیر مقایسه ای از ویژگی های این روش را نشان می دهد:
| مزایا | معایب |
| هزینه پایین راه اندازی و خرید دستگاه | تولید دود و گازهای مضر حین سوختن روکش الکترود |
| قابلیت حمل آسان دستگاه های اینورتر جدید | نیاز به تمیزکاری و برداشتن گل جوش پس از اتمام کار |
| امکان جوشکاری در فضای باز و هوای بادی (در روش SMAW) | سرعت پایین تر نسبت به روش های اتوماتیک صنعتی |
| تنوع بالای الکترودها برای فلزات مختلف | نیاز به تعویض مداوم الکترود پس از اتمام هر شاخه |
| اتصال بسیار مستحکم و مقاوم در برابر فشار | ایجاد اشعه ماوراء بنفش مضر برای چشم و پوست |
کاربردهای جوش برق در صنعت و ساختمان
جوشکاری قوس الکتریکی به دلیل قابلیت استفاده در شرایط و پروژه های مختلف، در بخش های متعددی از صنایع کاربرد دارد. این روش هم در کارگاه های کوچک و هم در پروژه های ساختمانی و صنعتی بزرگ استفاده می شود. مهم ترین کاربردهای آن عبارت اند از:
- آهنگری و ساخت قطعات فلزی: ساخت در و پنجره، نرده های محافظ، چهارچوب و سایر مصنوعات فلزی در کارگاه های آهنگری.
- ساختمان سازی: اتصال تیرآهن ها، اجرای اسکلت فلزی ساختمان ها و ساخت سازه های فلزی چندطبقه.
- سوله سازی و سازه های صنعتی: اتصال قطعات فلزی و ساخت اسکلت و بخش های نگه دارنده سوله های صنعتی.
- لوله کشی صنعتی: اتصال لوله های فلزی ضخیم در تأسیسات و خطوط انتقال.
- تعمیرات و نگهداری: تعمیر قطعات و تجهیزات فلزی در محل، به کمک دستگاه های جوش اینورتر که وزن کم و قابلیت جابه جایی آسانی دارند.
نتیجه گیری
جوشکاری برق یکی از روش های پرکاربرد برای اتصال قطعات فلزی است که در کارگاه های کوچک و صنایع مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. برای انجام این کار، ابتدا باید با نحوه ایجاد قوس الکتریکی، تجهیزات مورد نیاز و اصول ایمنی آشنا شوید. همچنین شناخت تفاوت روش های جوشکاری برق به شما کمک می کند تا متناسب با نوع فلز، ضخامت قطعه و شرایط کار، روش مناسبی را انتخاب کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره انواع محصولات و تجهیزات فلزی، می توانید سایر مقالات و محصولات دامیرآل را بررسی کنید.
سوالات متداول
آیا برای یادگیری جوشکاری برق به دانش تخصصی نیاز است؟
خیر، برای یادگیری اصول اولیه جوشکاری برق به تحصیلات دانشگاهی یا دانش تخصصی نیاز ندارید. افراد مبتدی می توانند با آموزش اصول کار و تمرین عملی زیر نظر یک مربی باتجربه، جوشکاری با الکترود دستی (SMAW) را یاد بگیرند.
تفاوت دستگاه جوش اینورتر با دستگاه های قدیمی چیست؟
دستگاه های جوش قدیمی که بر پایه ترانسفورماتور کار می کردند، وزن و ابعاد بزرگی داشتند و جابه جایی آن ها دشوار بود. در مقابل، اینورترها با استفاده از مدارهای الکترونیکی، وزن و ابعاد کمتری دارند، معمولاً برق کمتری مصرف می کنند و قوس الکتریکی یکنواخت تری ایجاد می کنند.
اعداد نوشته شده روی الکترودها مانند ۶۰۱۳ چه معنایی دارند؟
این اعداد بر اساس استاندارد AWS مشخص می شوند و اطلاعاتی درباره مشخصات الکترود ارائه می دهند. دو رقم اول نشان دهنده حداقل استحکام کششی فلز جوش بر حسب هزار پوند بر اینچ مربع (ksi) هستند. رقم سوم وضعیت های مجاز جوشکاری (مانند تخت، عمودی و سقفی) و رقم چهارم نوع روکش و جریان الکتریکی قابل استفاده را مشخص می کند. الکترود ۶۰۱۳ یکی از گزینه های رایج برای جوشکاری های عمومی است.
چرا الکترود به قطعه کار می چسبد؟
چسبیدن الکترود به قطعه کار معمولاً به دلیل تنظیم نبودن شدت جریان یا رعایت نکردن فاصله مناسب بین نوک الکترود و سطح فلز اتفاق می افتد. پایین بودن آمپر دستگاه، تشکیل قوس الکتریکی را دشوار می کند. همچنین اگر الکترود بیش از حد به قطعه کار نزدیک شود، ممکن است به سطح فلز بچسبد.
آیا می توان با برق خانگی جوشکاری کرد؟
بله، بسیاری از دستگاه های جوش اینورتر تک فاز با برق ۲۲۰ ولت خانگی کار می کنند. البته برای استفاده از آن ها باید ظرفیت سیم کشی، پریز و فیوز برق ساختمان متناسب با میزان جریان مصرفی دستگاه باشد تا از افت ولتاژ، داغ شدن کابل ها و قطع شدن فیوز جلوگیری شود.
چگونه می توان از سوراخ شدن ورق های فلزی نازک هنگام جوشکاری جلوگیری کرد؟
برای جوشکاری ورق های نازک باید شدت جریان دستگاه را متناسب با ضخامت فلز تنظیم کنید و از الکترودهایی با قطر کمتر استفاده کنید. همچنین بهتر است به جای جوشکاری پیوسته، از جوش های کوتاه و منقطع (خال جوش) استفاده کنید تا حرارت بیش از حد در یک نقطه جمع نشود و ورق فرصت خنک شدن داشته باشد.